مجله اینترنتی ایرانیان

زبان فارسی چهاردهمین زبان علم دنیا شد

زبان فارسی

بررسی پایگاه استنادی اسکوپوس در سال ۲۰۱۶ میلادی نشان می دهد که زبان فارسی جایگاه ۱۴ دنیا از لحاظ تولید علم دنیا را کسب کرده است که در مقایسه با سال ۲۰۱۲ میلادی هفت پله ارتقا و ۵۴ درصد رشد را نشان می دهد.

به گزارش مگ وب و به نقل از خبرگزاری ایسنا, دکتر محمدجواد دهقانی، سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) با اعلام این خبر اظهار کرد: مقام معظم رهبری در دیدار با اساتید دانشگاه‌ها در مرداد ماه ۱۳۹۲ استفاده از پیشرفت علمی برای گسترش و نفوذ زبان فارسی را مورد تاکید قرار داده و اشاره فرمودند که باید گسترش و نفوذ فرهنگی زبان فارسی در سطح جهان روز به روز بیشتر شود و باید کاری کرد که در آینده، آن کسانی که از پیشرفت‌های علمی کشور ما استفاده می‌کنند، ناچار شوند بروند زبان فارسی را یاد بگیرند، اما جایگاه زبان فارسی در دنیای علم چگونه است؟

دهقانی افزود: در نقشه جامع علمی کشور، ۸ هدف کلان برای نظام علم و فناوری کشور برشمرده شده که ششمین آن ارتقای جایگاه زبان فارسی در بین زبان‌های بین‌المللی علمی است.

در این نقشه اقدامات مختلفی برای رسیدن به این هدف برشمرده شده است که شامل افزایش پذیرش دانشجویان خارجی، نگارش مقالات علمی تخصصی به زبان روان فارسی، تاسیس رشته‌های زبان فارسی در دانشگاه‌های مختلف دنیا و توسعه و ابداع روش‌های سهل و سریع فارسی آموزی می‌شوند، اما آیا گسترش زبان فارسی به عنوان یک زبان علمی در سطح بین‌المللی افزایش یافته است؟

وی افزود: محققان در سرتاسر دنیا از طریق نشریات از آخرین تحولات و دستاوردهای رشته علمی‌شان مطلع می‌شوند. نشریات علمی یکی از مهمترین ابزارهای تبادل اطلاعات در دنیای علم امروز هستند، اما هر نشریه علمی ابزار موثری برای تبادل اطلاعات محسوب نمی‌شود. از مجموع کل نشریاتی که در سطح بین‌المللی منتشر می‌شوند، پایگاه‌های استنادی بین المللی معتبرترین‌ها را نمایه سازی می‌کنند، بنابراین این پایگاه‌ها شریان اصلی علمی دنیا را پوشش داده اند، اماتا چه حد نشریات فارسی توانسته‌اند در شریان اصلی علم بین‌المللی وارد شوند؟

سرپرست ISC ادامه داد: پایگاه‌های استنادی علاوه بر نشریات علمی، کنفرانس‌های علمی را نیز نمایه‌سازی می‌کنند. این کنفرانس‌ها نیز ابزاری برای تبادل اطلاعات در جوامع علمی هستند. پایگاه‌های استنادی بین‌المللی به نمایه‌سازی محتوای کنفرانس‌های علمی می‌پردازند. سالانه کنفرانس‌های متعددی در سطح کشور برگزار می‌شوند، اما چه تعداد از این کنفرانس ها در پایگاه های بین المللی همانند نظام های استنادی نمایه سازی می شوند؟

دهقانی گفت: هر چند امروزه زبان انگلیسی زبان اصلی علم محسوب می‌شود، اما کمیت تولید علم به زبان فارسی در پایگاه‌های استنادی بین‌المللی رشد داشته است.

این کمیت شامل مجلات علمی و همچنین کنفرانس‌هایی است که به زبان فارسی تولید و در پایگاه استنادی بین‌المللی نمایه‌سازی می‌شوند. بر اساس اطلاعات پایگاه استنادی اسکوپوس، جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۰۵ میلادی رتبه ۲۸ دنیا را از لحاظ تعداد مدارک منتشر شده به زبان فارسی در اختیار داشت.

هر چند این رتبه در سال ۲۰۰۹ میلادی به رتبه ۳۰ تنزل پیدا کرد، اما از سال ۲۰۱۰ میلادی کمیت تولید علم منتشر شده به زبان فارسی روندی صعودی داشته، بطوری‌که درسال‌های ۲۰۱۰ ، ۲۰۱۱ ، ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳‌ میلادی به ترتیب جایگاه زبان فارسی به رتبه‌های ۲۸، ۲۴ ، ۲۱ و ۱۷ ارتقاء یافته است. همچنین در سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ میلادی زبان فارسی به ترتیب رتبه‌های ۱۷ و ۱۶ دنیا را در اختیار دارد. زبان فارسی از ابتدای سال ۲۰۱۶ تاکنون نیز رتبه ۱۴ را دارد.

 زبان فارسی چهاردهمین زبان علم دنیا شد

سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) گفت: نباید نادیده گرفت که تقریباً سهم زبان‌های غیرانگلیسی زبان در مقایسه با زبان انگلیسی از کل تولید علم بین‌الملل اندک است و از سهم زبان انگلیسی در طی ۱۰ سال گذشته نه تنها کاسته نشده است، بلکه این سهم افزایش نیز یافته است.

وی افزود: در سال ۲۰۰۵ میلادی از کل تولید علم دنیا ۸۷ درصد به زبان انگیسی تولید می‌شد، اما این میزان در سال ۲۰۱۴ میلادی به ۹۲ درصد افزایش یافته است. زبان چینی دومین زبان علمی دنیا است و به طور متوسط ۴ درصد تولید علم دنیا به زبان چینی است. زبان اسپانیایی و آلمانی بعد از زبان چینی رتبه‌های بعدی را در اختیار دارند. هر چند سهم زبان اسپانیایی از سال ۲۰۰۵ میلادی تاکنون ۱ درصد از کل تولید علم دنیا بوده است، اما زبان آلمانی افت یک درصدی را نشان می‌دهد. در سال ۲۰۰۵ میلادی دو درصد تولید علم دنیا به زبان آلمانی بود، در حالی‌که در سال ۲۰۱۴ یک درصد علم دنیا به این زبان تولید می‌شود.

دهقانی گفت: سهم زبان فارسی از کل تولید علم دنیا از ۰٫۰۱ درصد در سال ۲۰۰۵ میلادی به ۰٫۰۶ درصد در سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ میلادی ارتقاء پیدا کرده است.  در سال ۲۰۱۴ میلادی سهم زبان عربی از علم دنیا ۰٫۰۱ درصد بود، این در حالی است که سهم این زبان در سال ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ میلادی حدود ۰٫۰۳ درصد بوده است، بنابراین به نظر می‌رسد کشورهای عربی این مساله مهم را در سیاست‌های علمی خود نگنجانده‌اند. در سال ۲۰۱۵ میلادی سهم زبان‌های نروژی، کرواتی، اوکراینی، مجارستانی، اسلوونی، اسلواکی، بوسنی، لیتوانیایی، فنلاندی و دانمارکی از زبان فارسی کمتر شده است.

وی افزود: از سال ۲۰۰۵ میلادی تاکنون ۱۰ هزار و ۱۱۶ مقاله علمی به زبان فارسی در پایگاه استنادی اسکوپوس نمایه‌سازی شده است که با توجه به تعداد ۳۷۱ هزار و ۳۵۵ مدرکی که از جمهوری اسلامی ایران در این پایگاه نمایه‌سازی شده است باید گفت سهم زبان فارسی ۲٫۷ درصد از کل تولید علم کشور بوده است. در سال ۲۰۰۵ میلادی تعداد ۲۲۶ مقاله به زبان فارسی در سطح بین المللی منتشر شده بود، اما این میزان درسال ۲۰۱۵ به ۱۵۷۹ مورد افزایش یافت که برابر با ۳٫۷ درصد از کل تولید علم کشور در سال ۲۰۱۵ است.

زبان فارسی چهاردهمین زبان علم دنیا شد

بر اساس اعلام روابط عمومی ISC، دهقانی گفت: به نظر می‌رسد علیرغم رشد زبان فارسی به عنوان زبان علم بین‌الملل، کشور نیاز دارد تا گام‌های بزرگی در این زمینه بردارد. یکی از مناسب‌ترین راه‌های عملی برای گسترش زبان فارسی سرمایه گذاری در صنعت نشر حرفه‌ای و تشویق نشریات و کنفرانس‌های علمی فارسی به عنوان زبان علم است. بازار نشر علم دنیا یک بازار انحصاری بوده به گونه‌ای که تنها ۷ ناشر بین‌­المللی بیش از ۵۰ درصد مقالات دنیا را منتشر می‌کنند، بنابراین توسعه زبان فارسی به عنوان زبان علم بین‌المللی نیازمند سرمایه‌گذاری، برنامه‌ریزی، آموزش و تشویق مولفه‌های اثرگذار در نشر علم است.